INFLUENCERZY PRAWO AUTORSKIE

Autorskie prawa osobiste
8 zasad, które musisz znać z przykładami

autorskie prawa osobiste
autorskie prawa osobiste

Czym są autorskie prawa osobiste? Jakie środki ochrony przysługują w przypadku ich naruszenia? W jaki sposób autorskie prawa osobiste różnią się od autorskich praw majątkowychTo pytania, na które odpowiedzi szukają twórcy, gdy pierwszy raz zetkną się z bezprawnym naruszeniem ich pracy.

I. Czym są prawa autorskie osobiste?

Autorskie prawa osobiste należą do kategorii praw bezpośrednio związanych z osobą autora. Autorskie prawa osobiste mają charakter niemajątkowy i wynikają relacji autora z dziełem, ich podstawą jest sam fakt stworzenia dzieła.

II. Autorskie prawa osobiste – katalog

Autorskie prawa osobiste zostały określone w art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Art. 16. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1. autorstwa utworu;

2. oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

3. nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

4. decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

5. nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

III. Autorskie prawa osobiste – przykłady

1. Prawo do autorstwa utworu

„Quo vadis: Powieść z czasów Nerona” – Henryk Sienkiewicz Mimo, iż od wydania książki, jak i śmierci autora minęło ponad 100 lat nadal mamy obowiązek uznania jego autorstwa.

Bardziej biznesowy przykład – jeśli ktoś kopiuje naszą twórczość (stanowiącą utwór w myśl przepisów o prawie autorskim) oznaczając jako swoją, nawet przy wprowadzeniu zmian do utworu, dopuszcza się plagiatu. 

2. Prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo

W 2013 r. wydana została książka „Wołanie Kukułki” Roberta Galbraitha. W rzeczywistości Robert Galbraith to pseudonim popularnej autorki serii przygód o Harrym Potterze J.K. Rowling

3. Prawo do nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania

Polega ono na zakazie wprowadzania do utworu zmian bez uprzedniej zgody twórcy. Prawo do integralności utworu istnieje niezależnie od umowy, upoważniającej inny podmiot do korzystania z utworu. Przykładem takie ochrony jest np. gwarancja dla pisarza, który podpisał umowę z wydawnictwem na publikację książki, że w pewnym momencie wydawnictwo zmieni swoją koncepcję, co do książki i postanowi do niej wprowadzić własne modyfikacje. Autorskie prawa osobiste chronią przed takim działaniem, nawet jakby z umowy pisarza z wydawnictwem wynikało co innego.

Prawo do rzetelnego wykorzystania dzieła polega m.in. na zakazie wyjmowania z kontekstu fragmentu utworu i używania w sposób wprowadzający w błąd, np. celem zniesławienia autora, przypisania mu nieprawdziwych cech lub w inny sposób naruszających jego dobra osobiste.

Dowiedz się czym jest prawo cytatu jak legalnie korzystać z cudzej twórczości

4. Prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności

Podobnie odniosę się do relacji autor wydawnictwo. Bardzo często autorzy zawierają z wydawnictwami umowę od razu na kilka (serię) książek. Nie oznacza to jednak, że udostępnienie wydawnictwu utworu jest automatyczną zgodą na jego publikację, może to być przecież wersja nieostateczna. Publikacja książki autora bez jego zgody, nawet jeżeli będzie to działanie zgodne z terminami wiążącej autora z wydawnictwem umowy, spowoduje, że autorskie prawa osobiste twórcy zostaną naruszone.

5. Prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z utworu

Powyższe prawo gwarantuje twórcy możliwość weryfikacji czy utwór jest udostępniany w formie zgodnej z jego wolą. Zawarcie umowy o nadzór autorski między inwestorem a autorem projektu nie jest konieczne do ich wykonywania, skoro autorskie prawa osobiste mają charakter bezwględnie obowiązujący.

IV. Autorskie prawa osobiste – czas trwania

Autorskie prawa osobiste są nieograniczone w czasie, zatem fakt śmierci autora nie pozbawia nas obowiązku ich respektowania.

V. Czy autorskie prawa osobiste są zbywalne?

Autorskie prawa osobiste są prawami niezbywalnymi, autor nie może się ich zrzec ani zbyć pod jakimkolwiek tytułem prawnym.

VI. Czy autorskie prawa osobiste są dziedziczne?

Autorskie prawa osobiste nie podlegają dziedziczeniu i nie wchodzą w skład masy spadkowej.

VII. Autorskie prawa osobiste a umowa z ghostwriterem

Autorskie prawa osobiste są niezbywalne, mimo tego ukazało się wiele publikacji znanych osób, które mają problem ze złożeniem zdania, nie mówiąc o napisaniu książki. Za taką pracą oczywiście stoi ghostwriter, który tworzy publikację, pod którą następnie podpisuje się inna osoba. Jak to jest możliwe skoro autorskie prawa osobiste są niezbywalne? Gdyby autor przeniósł autorskie prawa osobiste na inną osobę (nawet odpłatnie), to takie postanowienia są nieważne i nadal miałby prawo żądać uznawania swojego autorstwa, a osobie która podała się za autora groziłaby odpowiedzialność karna.

Jedynym rozwiązaniem tego impasu wydaje się być wprowadzenie do umowy z ghostwriterem postanowienia, zgodnie z którym ghostwriter zobowiąże się, że autorskie prawa osobiste nie będą przez niego wykonywane oraz zezwoli na wykonywanie oznaczonego prawa oficjalnemu autorowi.

VIII. Czym różnią się autorskie prawa osobiste od majątkowych?

1. Autorskie prawa osobiste mają charakter niemajątkowy, są związane bezpośrednio z osobą autora i faktem stworzenia utworu. Autorskie prawa majątkowe regulują komercyjne aspekty wykorzystywania twórczości.

2. Autorskie prawa osobiste są niezbywalne, w przeciwieństwie do autorskich praw majątkowych, które są zbywalne. Twórca może przenieść autorskie prawa majątkowe na inną osobę, odpłatnie lub pod tytułem darmym, na wszystkich lub wybranych polach eksploatacji, udzielić licencji wyłącznej lub niewyłącznej uprawniającej do korzystania z autorskich praw majątkowych.

3. Autorskie prawa osobiste nie podlegają dziedziczeniu, w przeciwieństwie do autorskich praw majątkowych, które wchodzą do masy dzięki czemu spadkobiercy mogą czerpać profity z pracy twórcy także po jego śmierci.

4. Autorskie prawa osobiste nie są ograniczone w czasie, w przeciwieństwie do autorskich praw majątkowych, które zasadniczo wygasają z upływem 70 lat od śmierci twórcy.

5. Autorskie prawa osobiste zasadniczo są nieograniczone – wyjątek dotyczy praw twórców programów komputerowych (zainteresowanych zachęcam do lektury art. 77 ustawy o prawie autorskim). Autorskie prawa majątkowe podlegają ograniczeniom. Do takich ograniczeń zalicza się m.in. prawo cytatu i dozwolony użytek.

Prawo cytatu – jak legalnie korzystać z cudzej twórczości?

IX. Autorskie prawa osobiste – ochrona prawna

Autorskie prawa osobiste chronione są przez prawo zarówno na drodze karnej i cywilnej. Z problemem przywłaszczania sobie cudzej twórczości niestety bardzo często zwracają się do mnie twórcy. Bardzo dziwi bezczelność i kompletne ignorowanie konsekwencji – także wśród przedsiębiorców – z jaką się wiąże kradzież cudzej pracy, która jest zagrożona nawet karą pozbawienia wolności. Jeśli chodzi o odpowiedzialność cywilną finansową autor może złożyć np. pozew do sądu o usunięcie skutków naruszenia autorskich praw osobistych i żądaniem zapłaty zadośćuczynienia. Zainteresowanych zagłębieniem się tematem naruszeń zachęcam do lektury:

Naruszenie praw autorskich – odpowiedzialność cywilna i karna

.

Sprawdź także...