BIZNES UMOWY

Kiedy można odmówić konsumentowi odstąpienia od umowy?

prawo odstapienia

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa, może w terminie 14 dni od otrzymania przedmiotów odstąpić od umowy bez podawania przyczyny i zasadniczo bez ponoszenia kosztów. 

Bardzo często klienci zwracają się do mnie z prośbą o pomoc w związku z otrzymaniem zwrotu towaru, który był ewidentnie swobodnie użytkowany przez co stracił na wartości tak, że nie nadaje się do dalszej sprzedaży lub o zwrocie towaru uszkodzonego. Jak sobie radzić w tych sytuacjach? O tym dzisiejszy wpis.

Kiedy odstąpienie od umowy następuje w terminie?

Do zachowania terminu wystarczy wysłanie oświadczenia o odstąpieniu od umowy przed jego upływem. Konsument ma obowiązek zwrócić rzecz przedsiębiorcy lub przekazać ją osobie upoważnionej przez przedsiębiorcę do odbioru niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy – oznacza to, że jeśli konsument złoży oświadczenie o odstąpieniu od umowy ostatniego dnia terminu, od tego dnia ma 14 dni na odesłanie przedmiotu. W takiej sytuacji konsument będzie mógł odesłać przedmiot najpóźniej 28 dnia od jego otrzymania. Wielu przedsiębiorców uważa, że konsument ma obowiązek odesłać przedmiot w ciągu 14 dni od jego otrzymania aby skutecznie od umowy odstąpić. Takie myślenie jest błędne. Termin na odesłanie liczy się od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy – w większości przypadków następuje to jednocześnie.

Nieterminowe odstąpienie od umowy

Skoro wiadomo już jak należy liczyć terminy przysługujące konsumentowi, pojawia się pytanie co w sytuacji gdy konsument przekroczy termin złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy lub termin odesłania towaru, w sytuacji gdy konsument odsyła towar po terminie. Z rozmów z przedsiębiorcami, z którymi współpracuję wiem, że w takich sytuacjach przyjmują odstąpienie i zwracają środki za towar. W rzeczywistości nie ma takiego obowiązku. W sytuacji złożenia oświadczenia po upływie terminy oświadczenie to jest bezskuteczne, bowiem uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy wygasło. Jeśli przedsiębiorca otrzyma zwrot po terminie nie ma wcale obowiązku zwracania konsumentowi środków. W tej sytuacji sugeruję poinformowanie konsumenta, iż ze względu na bezskuteczny upływ terminu uprawnienie do odstąpienia od umowy wygasło i konsument – według własnego wyboru – ma prawo odebrać przedmiot lub zażądać jego ponownego wysłania – oczywiście za wcześniejszym ponownym uiszczeniem zapłaty za przesyłkę.

Korzystanie z towaru a prawo odstąpienia od umowy

Korzystanie z towaru nie pozbawia konsumenta prawa skorzystania z odstąpienia od umowy. Jednakże zgodnie z art. 34 ust. 4 ustawy o prawach konsumenta:

Konsument ponosi odpowiedzialność za zmniejszenie wartości rzeczy będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy (…).

Oznacza to, że konsument ma prawo do korzystania z rzeczy, tak aby poznać jej charakter, cechy funkcje.

W kontekście 14 dniowego terminu na odstąpienie od umowy ww. przepis nie oznacza, że konsument ma prawo do swobodnego korzystania z towaru w tym okresie.

Jak ustalić czy korzystanie z towaru miało miejsce w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy?

Z orzecznictwa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyłania się wniosek bardzo sprawiedliwy zarówno w stosunku do konsumentów, jak i do sprzedawców: konsument nie wykroczył poza konieczny zakres do stwierdzenia cech, charakteru i funkcjonowania rzeczy jeśli korzystał z niej w taki sposób, w jakim sprawdzenie towaru możliwe byłoby w sklepie stacjonarnym.

Jak to wygląda w praktyce?

ROWER

W celu stwierdzenie cech roweru w sklepie stacjonarnym klient ma możliwość usiąść na rower, sprawdzić cechy kierownicy, siodełka, zmianę biegów, może wykonać krótką jazdę po sklepie. Nie ma możliwości zabrać go na wyprawę rowerową.

BUTY

Idąc do sklepu odzieżowego klient ma możliwość przymierzyć spodnie – tak samo przy zakupie przez internet. Nie ma natomiast prawa oderwać z nich metek i użytkować na codzień.

SOKOWIRÓWKA

Sprawdzając sokowirówkę w sklepie klient ma prawo wyjąć ją z pudełka, złożyć, podłączyć do gniazdka zasilania. Nie ma rzecz jasna prawa przynieść do sklepu owoców i zrobić sok.

Prawo odstąpienia od umowy to nie prawo do skorzystania z rękojmi za wady

Konsumenci często przyznają sobie arbitralnie prawo korzystania z rzeczy w okresie odstąpienia od umowy w sposób umożliwiający sprawdzenie w praktyce wszelkich parametrów produktu. Takiego uprawnienia nie daje prawo odstąpienia od umowy!!! Natomiast jeśli zdecydujesz się na zatrzymanie zakupionego towaru i w pewnym momencie jego użytkowania okaże się, iż nie posiada cech i funkcjonalności, o których byłeś informowany przed zakupem będziesz miał prawo – dokonując zakupu jako konsument – skorzystać z rękojmii za wady przy sprzedaży.

Uszkodzenie towaru a prawo odstąpienia od umowy

Uszkodzenie towaru nie pozbawia konsumenta prawa odstąpienia od umowy. Właściwie jedyną sytuacją, w której sytuacja nie może skorzystać z prawa odstąpienia od umowy to uchybienie terminu. Analogicznie jak wyżej – konsument odpowiada za zmniejszenie wartości rzeczy, np wymianę jej poszczególnego elementu. Podobnie jak wyżej może się okazać, że część wymagająca wymiany (np. matryca w telefonie) będzie mieć wartość stanowiącą znaczącą część ceny zwracanego towaru.

Jak obliczyć wartość zmniejszenia wartości używanego lub uszkodzonego towaru?

Przepisy ustawy o prawach konsumenta nie regulują zasad liczenia zmniejszenia wartości towaru z powodu korzystania z niego w sposób wykraczający poza konieczny lub uszkodzonego. W związku z tym zastosowanie mają tutaj przepisy ogólne. Jednym z najważniejszych jest art. 6 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu, iż wartość używanego lub uszkodzonego towaru uległa zmniejszeniu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne – czyli na sprzedawcy. Sprzedawca nie tylko musi udowodnić fakt zmniejszenia wartości towaru, lecz dokładnie wskazać kwotę o jaką jego wartość uległa zmniejszeniu, którą dochodzi od konsumenta lub którą potrącił z należnością za nabyty przez niego towar. W tej kwestii należy udokumentować stan towaru po zwrocie, w przypadku gdy przedmiot wymaga zlecenia usług w celu przywrócenia do stanu poprzedniego – zachowania dowodów płatności, np. faktury za naprawę lub czyszczenie. Może się też okazać, że w celu oszacowania wartości o jaką towar uległ zmniejszeniu niezbędne będzie uzyskanie opinii rzeczoznawcy.

Jak rozliczyć się z konsumentem w przypadku zmniejszenia wartości towaru?

W przypadku gdy już wiesz o jaką kwotę stanowiło zmniejszenie wartości rzeczy będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania możesz rozliczyć się z konsumentem. Masz do wyboru dwa rozwiązania.

Pierwsze – zdecydowanie dogodniejsze – jest złożenie konsumentowi oświadczenia o potrąceniu. Zgodnie z art. 498 kodeksu cywilnego gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.  Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Może się okazać, że towar uległ zmniejszeniu o 100% ceny (stracił kompletnie na wartości) wówczas wierzytelność twoja i konsumenta umorzą się wzajemnie i nie będziesz w obowiązku zwrócić konsumentowi żadnych środków.

Drugim rozwiązaniem jest zwrot konsumentowi całej kwoty mu należnej – tak jakby wartość zwracanego towaru nie uległaby zmniejszeniu, a następnie pozwanie konsumenta o odszkodowanie. Wówczas wartością przedmiotu sporu będzie kwota o jaką zmalała wartość towaru użytkowanego w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia jego charakteru, cech i funkcjonowania – czyli analogicznie jak powyżej.

Prawo odstąpienia od umowy – wyłączenia ustawowe

Prawo odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość nie przysługuje konsumentowi w odniesieniu do umów:

1) o świadczenie usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał w pełni usługę za wyraźną zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez przedsiębiorcę utraci prawo odstąpienia od umowy;

2) w której cena lub wynagrodzenie zależy od wahań na rynku finansowym, nad którymi przedsiębiorca nie sprawuje kontroli, i które mogą wystąpić przed upływem terminu do odstąpienia od umowy;

3) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb;

4) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia;

5) w której przedmiotem świadczenia jest rzecz dostarczana w zapieczętowanym opakowaniu, której po otwarciu opakowania nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu;

6) w której przedmiotem świadczenia są rzeczy, które po dostarczeniu, ze względu na swój charakter, zostają nierozłącznie połączone z innymi rzeczami;

7) w której przedmiotem świadczenia są napoje alkoholowe, których cena została uzgodniona przy zawarciu umowy sprzedaży, a których dostarczenie może nastąpić dopiero po upływie 30 dni i których wartość zależy od wahań na rynku, nad którymi przedsiębiorca nie ma kontroli;

8) w której konsument wyraźnie żądał, aby przedsiębiorca do niego przyjechał w celu dokonania pilnej naprawy lub konserwacji; jeżeli przedsiębiorca świadczy dodatkowo inne usługi niż te, których wykonania konsument żądał, lub dostarcza rzeczy inne niż części zamienne niezbędne do wykonania naprawy lub konserwacji, prawo odstąpienia od umowy przysługuje konsumentowi w odniesieniu do dodatkowych usług lub rzeczy; 9) w której przedmiotem świadczenia są nagrania dźwiękowe lub wizualne albo programy komputerowe dostarczane w zapieczętowanym opakowaniu, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniu;

10) o dostarczanie dzienników, periodyków lub czasopism, z wyjątkiem umowy o prenumeratę;

11) zawartej w drodze aukcji publicznej;

12) o świadczenie usług w zakresie zakwaterowania, innych niż do celów mieszkalnych, przewozu rzeczy, najmu samochodów, gastronomii, usług związanych z wypoczynkiem, wydarzeniami rozrywkowymi, sportowymi lub kulturalnymi, jeżeli w umowie oznaczono dzień lub okres świadczenia usługi;

13) o dostarczanie treści cyfrowych, które nie są zapisane na nośniku materialnym, jeżeli spełnianie świadczenia rozpoczęło się za wyraźną zgodą konsumenta przed upływem terminu do odstąpienia od umowy i po poinformowaniu go przez przedsiębiorcę o utracie prawa odstąpienia od umowy.

Pamiętaj, że aby konsumentowi w wyżej wymienionych sytuacjach nie przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy, musi on być uprzednio o tym fakcie poinformowany.

Sprawdź także...