Czy wiesz jak ustrzec się przed klauzulami niedozwolonymi?
14 krótkich zasad dla konsumentów i przedsiębiorców

Kto z nas nie był w sytuacji, że zawarł umowę, którą pierwszy raz przeczytał w całości dopiero, gdy zaczęły dziać się problemy? Najprawdopodobniej było to spowodowane wiecznym brakiem czasu, którego często w natłoku obowiązków nie starcza nam na codzienne przyjemności. Wówczas perspektywa przeczytania umowy napisanej drobnym drukiem, dotyczącej dostawy mebli za kilkadziesiąt tysięcy złotych czy organizacji przez biuro tego wymarzonego urlopu, na który w końcu udaje nam się wyjechać wydaje się zbyteczną stratą czasu.

Nie wspominając o OWU, tajemniczym skrócie, którego nikt nie rozumie, a tym bardziej nie czyta, łącznie z większością pośredników sprzedających konta bankowe czy wczasy, którzy w zderzeniu z prostymi pytaniami znajdującego się po drugiej stronie konsumenta zaczynają owe OWU intensywnie przeszukiwać.

Te właśnie sytuacje najczęściej wykorzystują nieuczciwi przedsiębiorcy podsuwając nam do podpisania umowy w sposób bezprawny regulujące nasze wzajemne zobowiązania.

1. Jakie klauzule niedozowolone? Mamy wolny rynek, jeśli obu stronom wszystko odpowiada to możemy podpisywać co chcemy – nie jest tak?

Powszechnie obowiązujące przepisy w Polsce faktycznie zawierają gwarancję swobody umów. Oznacza to zasadniczą wolność w zawieraniu i kształtowaniu umów w granicach zakreślonych przez prawo. Przedmiotową swobodę sankcjonuje art. 353 indeks 1. Kodeksu cywilnego wskazujący cztery elementy, na których się ona opiera.

353 indeks 1. Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Jednym z podstawowych elementów prawa zobowiązań, wychodzącym poza ramy zasady swobody umów są właśnie niedozwolone klauzule umowne, znane również jako klauzule abuzywne.

2. Czym są klauzule abuzywne?

Kodeks cywilny posługuje się następującą definicją:

Art. 385 indeks 1 § 1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Zatem klauzule abuzywne:

→ to postanowienia znajdujące się w regulaminach, wzorcach umów lub ogólnych warunkach umów (wspomniane OWU) stosowanych przez przedsiębiorców w toku ich działalności

→ nie dotyczą ceny lub wynagrodzenia, nawet gdy wydaje się być ono wygórowane, pod warunkiem, że zostało sformułowane w sposób jednoznaczny

→ nie mają zastosowania w stosunkach między przedsiębiorcami – odnoszą się wyłącznie do relacji przedsiębiorca – konsument.

Kupujesz jako przedsiębiorca? Zapamiętaj!

Gdy korzystając z jakiejś usługi lub zakupując towar działasz w rzeczywistości jako konsument, jednocześnie oficjalnie  zawierasz umowę jako przedsiębiorca chcąc skorzystać z możliwości uwzględnienia faktury w kosztach swojej działalności, to nie przysługuje Ci prawo powoływania się na regulacje dotyczące klauzul niedozwolonych.

3. Czy trudno jest rozpoznać klauzule abuzywne?

Nie. Klauzule abuzywne są łatwe do spostrzeżenia. Każda w miarę myśląca osoba w zetknięciu z taką klauzulą intuicyjnie będzie czuć, że jest ona po prostu nieuczciwa.

4. Jak się uchronić przed podpisaniem umowy zawierającej klauzule abuzywne?

Czytając umowy! Niestety nie ma tu innej rady. Niepokojące jest to, że problem nieczytania umów nie dotyczy wyłącznie wspomnianych OWU, liczących często po kilkanaście stron drobnego druku, lecz także umów 4-5 stronicowych, czyli z prawnego punktu widzenia bardzo krótkich.

Konsumencie, zapamiętaj!

Jeżeli nie masz czasu przeczytać umowy, OWU lub innych jej części to nie podpisuj! Poproś przedsiębiorcę o ich udostępnienie i dokładnie zapoznaj się z nimi w wolnej chwili. Jeżeli jakieś postanowienia wydadzą Ci się niezrozumiałe zapytaj o nie przedsiębiorcę. Odpowiedź „To są typowe postanowienia wprowadzane przy tego typu umowach” nie powinna Cię satysfakcjonować.

5. Czy podpisać umowę, w której znajduje się klauzula abuzywna?

W takiej sytuacji warto jest zwrócić na ten fakt uwagę przedsiębiorcy i poprosić o jej wykreślenie.

6. Jak sprawdzić czy dana klauzula jest klauzulą abuzywną?

Podstawowy zestaw klauzul niedozwolonych reguluje Kodeks cywilny, a konkretnie art. 385 indeks 3.  Są to aż 23 klauzule a ich spis można pobrać stąd: Klauzule niedozwolone uregulowane Kodeksie cywilnym

Sporo? Wręcz przeciwnie, to tylko minimum, które uregulował ustawodawca. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) prowadzi rejestr klauzul niedozwolonych. Rejestr jest jawny, bezpłatny i dostępny na stronie Urzędu. W związku ze zmianami w przepisach na chwilę obecną funkcjonują dwa rejestry, można je sprawdzić tutaj: rejestry klauzul abuzywnych.

7. Czy mogę powoływać się na klauzule abuzywne znajdujące się w rejestrach UOKiK?

Klauzule abuzywne znajdujące się w rejestrach UOKiK zostały wydane w indywidualnych sprawach przeciwko konkretnym przedsiębiorcom i konkretnym postanowieniom umownym. Wpisanie klauzuli niedozwolonej w stosunku do danego przedsiębiorcy pozwala się powoływać na ten fakt wyłącznie w stosunku do tego konkretnego przedsiębiorcy.

Jednakże jeśli znajdziemy w rejestrze klauzulę podobną do tej, która dotyczy nas w relacji z innym przedsiębiorcą, istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że i w naszej sprawie klauzula zostanie uznana za niedozwoloną. Warto w tej sytuacji zwrócić się z tym faktem do nieuczciwego przedsiębiorcy, z żądaniem wykreślenia klauzuli pod rygorem zgłoszenia faktu jej stosowania do UOKiK.

8. Znalazłem w umowie klauzule abuzywne – lepiej zgłosić ten fakt do UOKiK czy dogadać się z przedsiębiorcą?

Z perspektywy twoich interesów – lepiej się dogadać.

Po pierwsze – pozwoli to uniknąć tkwienia w niepewności prawnej spowodowanej oczekiwaniem na wydanie decyzji przez organ.

Po drugie – Prezes UOKiK nie rozstrzyga o twoich indywidualnych interesach. Jeśli na skutek niedozwolonych klauzul umownych poniesiesz jakieś szkody, decyzja Prezesa UOKiK ich nie uwzględni, będziesz musiał wystąpić oddzielnie na drogę sądową – co oznacza dalsze przeciąganie twojej sprawy w czasie oraz ponoszenie dodatkowych kosztów.

Z perspektywy wolnego rynku – lepiej sprawę zgłosić. Karanie nieuczciwych graczy rynkowych jest korzystne dla dobra ogółu – wszyscy niemalże codziennie zawieramy umowy jako konsumenci, a zatem problem ten dotyczy każdego z nas.

9. Zawarłem umowę zawierającą klauzule abuzywne – czy oznacza to że umowa jest nieważna?

Umowa zachowuje ważność i jest wiążąca dla stron. Kodeks cywilny przewiduje co prawda możliwość utraty mocy przez całą umowę dotkniętą nieważnością, gdy bez tych nieważnych postanowień strony w ogóle nie zawarły umowy, niemniej, niemożliwym byłoby stwierdzenie, że intencją zawierających umowę byłoby niesprawiedliwe potraktowanie tej słabszej strony, czyli konsumenta.

10. Jak wygląda postępowanie w sprawie uznania klauzuli za niedozwoloną?

Decyzję w sprawie uznania postanowienia umownego za niedozwolone wydaje Prezes UOKiK. Prezes może określić w niej środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania klauzul niedozwolonych, w szczególności zobowiązać przedsiębiorcę je stosującego do:

1. poinformowania konsumentów, będących stronami umów zawartych na podstawie wzorca umownego (OWU, regulaminu, itp.), o uznaniu za niedozwolone postanowienia tego wzorca – w sposób określony w decyzji;

2. złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia o treści i w formie określonej w decyzji, np. przez publikację przeprosin lub przyznanie się do stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych w prasie lub na stronie internetowej przedsiębiorcy.

Powyższe środki – w zależności od wagi naruszenia – mogą być stosowane łącznie. Ponadto, Prezes może nakazać publikację decyzji w całości lub w części, z zaznaczeniem, czy decyzja ta jest prawomocna, w określonej w niej formie, na koszt przedsiębiorcy.

11. Chcę zgłosić fakt posługiwania się przez przedsiębiorcę klauzlami abuzywnymi – ile mnie to będzie kosztować?

Absolutnie nic! Od zawiadomienia nie jest pobierana żadna opłata.

12. Jestem przedsiębiorcą i toczy się w mojej sprawie postępowanie przed Prezesem UOKiK – co powinienem zrobić?

Jeżeli zobowiążesz się do podjęcia lub zaniechania konkretnych działań zmierzających do zakończenia dalszego naruszania przez Ciebie zakazu stosowania klauzul niedozwolonych to istnieje możliwość aby Prezes UOKiK zastosował wobec Ciebie właśnie te samodzielnie zaproponowane środki. Jeżeli Prezes UOKiK postanowi wydać w stosunku od Ciebie taką decyzję, jednocześnie nałoży w niej na Ciebie obowiązek składania mu w informacji o stopniu realizacji zobowiązań oraz może nałożyć termin wykonania zobowiązań oznaczonych w decyzji.  Jeżeli okaże się, że nie wykonujesz decyzji lub została ona wydana w oparciu o nieprawdziwe lub niekompletne informacje Prezes może uchylić decyzję z urzędu, a ponadto nałożyć na Ciebie karę do 50.000 euro (!).

13. Czy za stosowanie klauzul niedozwolonych są kary?

Tak i to wysokie – 10% obrotu (nie zysku!) osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca stosował klauzule niedozwolone, choćby nieumyślnie.

14. Masz problem z klauzulami abuzywnymi i nadal nie wiesz co zrobić?

Możesz skorzystać z pomocy miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, który jest zatrudniony w każdym powiecie w Polsce (a więc także blisko Ciebie) i udzieli Ci bezpłatnej pomocy prawnej. Możesz także zwrócić się do którejś z organizacji prokonsumenckich, finansowanych z budżetu państwa. Złożenie zawiadomienia nic nie kosztuje i poza tym i mniej nieuczciwych firm na rynku, tym lepiej dla gospodarki. Jeśli potrzebujesz więcej informacji, sprawdź je w tym miejscu na stronie UOKiK.

  • Asia Cuciti

    Bardzo potrzebny tekst, dziękuję!

  • Holly Lu

    Bardzo pozyteczny poradnik, no pewno sie komus przyda.

Top