BIZNES

Koronawirus: praca zdalna, opieka nad dzieckiem, jakie są prawa pracownika? Ile wynosi zasiłek opiekuńczy? Koronawirus a umowa zlecenie, umowa o dzieło

Stan prawny na 16.03.2020 r. godz. 19.30 [BEZPŁATNA POMOC PRAWNA]

Tym razem rozprawiam się nad 17 faktami i mitami związanymi z prawami pracownika w związku z pojawieniem się koronawirusa, a także prawami osób zatrudnionych na umowie zlecenia i umowie o dzieło. Omawiam komu przysługuje zwolnienie z pracy, zasiłek, prawo pracy zdalnej, urlop płatny i bezpłatny, jakie zmiany wprowadza specustawa w sprawie koronawirusa oraz jakie są obowiązki pracodawcy w związku z pandemią.

WHO ogłosiło pandemię koronawirusa. W Polsce systematycznie wprowadzane są środki mające na celu zwiększenie izolacji obywateli, wszelkie media zachęcają do pozostawania w domu. Pewne środki zostały wdrożone na etapie instytucjonalnym – zamknięto uczelnie, szkoły, przedszkola, galerie handlowe. Wprowadzono odgórnie zakaz otwierania restauracji, kin, teatrów, zakazano zgromadzeń powyżej 50 osób. 

1. Koronawirus a prawa pracownika

Sytuacja związana z koronawirusem jest chaotyczna i dynamiczna zarówno dla pracowników i dla pracodawców. Zwróć uwagę, że na samej górze podaję datę i godzinę, w której dokonałam ostatniej aktualizacji we wpisie. Fakt, że w chwili obecnej pracownik ma określone prawa i obowiązki związane z pandemią koronawirusa, nie oznacza, że za tydzień pracownikom czy pracodawcom nie dojdą nowe uprawnienia czy obowiązki. Mimo tego, iż Minister Rozwoju rankiem 13 marca ogłosiła, że nie jest planowane zamknięcie granic, wieczorem tego samego dnia podjęto decyzję o zamknięciu granic. Pamiętaj by monitorować sprawę na bieżąco. Z informacji kuluarowych wiem, że chociażby decyzja o zamknięciu ruchu lotniczego podjęta na okres 10 dni już została wydłużona do 14 dni, mimo braku oficjalnego komunikatu.

2. Koronawirus a praca zdalna (home office) – czy pracodawca ma obowiązek umożliwić pracownikowi pracę z domu?

Zważywszy na fakt, że największe szanse na zahamowanie rozprzestrzeniania się koronawirusa daje izolacja, najlepszym rozwiązaniem byłoby to byśmy wszyscy zamknęli się w domach, a co za tym idzie – mieli możliwość niekorzystania przez najbliższe 2 tygodnie z komunikacji miejskiej czy unikali kontaktów międzyludzkich. Taki cel wśród dzieci i studentów dało zamknięcie szkół i uczelni. W przypadku pracowników zmniejszenie szans narażania się na koronawirusa daje praca zdalna. Władze apelują do pracodawców o umożliwienie pracownikom świadczenia w najbliższym okresie pracy w ramach pracy zdalnej. Dlaczego apelują? Ponieważ zgodnie z obowiązującym stanem prawnym pracodawca nie ma obowiązku umożliwić pracownikowi świadczenia pracy w domu z powodu koronawirusa. Umożliwienie pracownikowi pracy zdalnej jest prawem pracodawcy, a nie jego obowiązkiem.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej jako „specustawa ws. koronawirusa”):

W celu przeciwdziałania COVID-19 pracodawca może polecić pracownikowi wykonywanie, przez czas oznaczony, pracy określonej w umowie o pracę, poza miejscem jej stałego wykonywania (praca zdalna).

Specustawa w sprawie koronawirusa daje pracodawcy prawo skierować pracownika do pracy zdalnej. Jak powinna ta praca wyglądać? Ustawa tego nie reguluje, można w tym zakresie odnieść się do przepisów związanych z telepracą.

3. Powrót z zagranicy – obowiązkowa kwarantanna lub praca zdalna pracownika z powodu zagrożenia narażenia na koronawirusa?

Bez względu czy wracasz z Chin, Włoch, USA czy jakiegokolwiek innego kraju – pracodawca w chwili obecnej nie ma obowiązku umożliwić Ci wykonywania pracy zdalnej ze względu na fakt, iż wracasz z rejonu, w którym jest wysokie prawdopodobieństwo zarażenia się koronawirusem, mimo iż umożliwienie Ci pracy zdalnej byłoby bardziej niż sensowne.

Jeśli do pracy wraca osoba z zagranicy, wykazująca objawy chorobowe, masz prawo wstrzymać się od pracy gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika. Więcej o prawach pracownika w zakresie BHP.

4. Czy pracodawca ma prawo wysłać pracownika na kwarantannę w związku z podejrzeniem koronawirusa?

Pracodawca nie ma prawa sam wysłać pracownika na kwarantannę, czy weryfikować jego stanu zdrowia, oceniać czy zdrowie pracownika było zagrożone zarażeniem się koronawirusem. Pracodawca nie ma również prawa wysłać pracownika na kwarantannę z powodu podejrzenia koronawirusa. Jeśli pracodawca podejrzewa, że pracownik zaraził się koronawirusem informuje o tym GIS i wówczas to GIS ma prawo podjąć decyzję o objęciu pracownika kwarantanną.

5. Kwarantanna a praca zdalna – jakie prawa ma pracownik?

Jest zdecydowana różnica między pracą zdalną z powodu zagrożenia koronawirusem a kwarantanną z powodu zagrożenia koronawirusem. W przypadku pracy zdalnej pracownik świadczy pracę na dotychczasowych warunkach, z tym że z domu. W przypadku decyzji o objęciu kwarantanną przysługuje Ci prawo do wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego – analogicznie jakbyś się rozchorował.

6. Prawo do opieki nad dzieckiem w związku z koronawirusem do lat 8 

Pandemia koronawirusa, skutkująca m.in. zamknięciem szkół i przedszkoli postawiła wielu rodziców-pracowników przed problemem związanym z zapewnieniem opieki dziecku – nie każdy pracodawca ma możliwość udzielenia pracownikowi pracy zdalnej. W sytuacji pracowników będących rodzicami dzieci do 8 roku życia istnieje możliwość skorzystania z dwóch uprawnień.

Zgodnie z art. 4 ww. specustawy ws. koronawirusa:

W przypadku zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły do których uczęszcza dziecko, z powodu COVID-19, ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako „ustawa o świadczeniach”) przysługuje dodatkowy zasiłek opiekuńczy za okres nie dłuższy niż 14 dni.

Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przyznawany jest w trybie i na zasadach określonych w ustawie, o której mowa w ust. 1, i nie wlicza się do okresu, o którym mowa w art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach. Za okres pobierania dodatkowego zasiłku opiekuńczego, zasiłek, o którym mowa w art. 32 ust. 1 ustawy, o której mowa w ust. 1, nie przysługuje.

Zgodnie z art. 32 ww. ustawy o świadczeniach:

Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

1) dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadku:

1. nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, a także w przypadku choroby niani, z którą rodzice mają zawartą umowę uaktywniającą, o której mowa w art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r. poz. 409), lub dziennego opiekuna sprawujących opiekę nad dzieckiem (…)

7. Prawo do opieki nad dzieckiem w związku z koronawirusem powyżej 8 roku życia do lat 14

Sytuacja pracowników, będących rodzicami dzieci powyżej 8 roku życia i do 14 roku życia jest zdecydowanie bardziej skomplikowana, mimo iż pandemia koronawirusa dotyczy ich analogicznie jak w przypadku dzieci młodszych. Zgodnie z ustawą o świadczeniach:

Art. 32. 1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

(…)

2) chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat (…).

Jaka jest różnica w przypadku opieki nad dzieckiem, które ukończyło 8 rok życia? Niestety taka, że pracownik nie może skorzystać z pójścia na zasiłek w innym wypadku niż w sytuacji gdy dziecko do 14 roku życia będzie chore. 

8. Czy pracodawca ma prawo odmówić pracownikowi skorzystania z pójścia na zasiłek opiekuńczy w związku z brakiem pracowników z powodu koronawirusa?

Nie, pracodawca nie ma takiego prawa. Pójście na zasiłek opiekuńczy to nie pójście na urlop. Nawet jeśli wszyscy pracownicy byliby chorzy, na urlopie, objęci kwarantanną z powodu koronawirusa czy korzystaliby z prawa do zasiłku, pracodawca nie ma prawa nakazać pracownikowi powrotu do pracy.

9. Prawo do opieki nad dzieckiem powyżej 14 roku życia

O ile dzieci powyżej 14 roku życia są raczej samodzielne, rodzic takiego dziecka może skorzystać z zasiłku w jednej sytuacji, uregulowanej w ustawie o świadczeniach:

Art. 32. 1. Zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

(…)

3) innym chorym członkiem rodziny.

2. Za członków rodziny, o których mowa w ust. 1 pkt 3, uważa się małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat – jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki.

Czyli analogicznie jak w przypadku dziecka między 8 a 14 rokiem życia, prawo do skorzystania z zasiłku będzie przysługiwać wyłącznie sytuacji gdy dziecko będzie chore.

10. Zasiłek opiekuńczy z powodu koronawirusa – ile wynosi?

Pracownicy którzy muszą podjąć się opieki nad dzieckiem lub członkiem rodziny mają prawo otrzymywania zasiłku opiekuńczego. Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez okres:

– 74 dni nad dziećmi do 8 roku życia, tj. 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dziećmi do 8 roku życia z powodu zamknięcia żłobka, przedszkola, szkoły, itp. na podstawie o świadczeniach zdrowotnych i dodatkowe 14 dni na podstawie nowej specustawy ws. koronawirusa;

– 44 dni nad chorymi dziećmi od 8 do 14 roku życia, tj. 30 w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dziećmi do 14 roku życia i dodatkowe 14 dni z tytułu opieki nad członkiem rodziny;

– 14 dni nad dziećmi chorymi powyżej 14 roku życia w ramach opieki nad chorym członkiem rodziny.

Zasiłek opiekuńczy na podstawie ustawy o świadczeniach przysługuje łącznie na opiekę nad dziećmi i innymi członkami rodziny za okres nie dłuższy niż 60 dni w roku kalendarzowym dla tego opieka nad dzieckiem do 8 roku życia nie może być wydłużona o dodatkowe 14 dni w ramach opieki nad członkiem rodziny, ale może być wydłużona o 14 dni na podstawie specustawy ws. koronawirusa (stąd 74 dni zasiłku).

11. Kiedy nie przysługuje zasiłek opiekuńczy z powodu koronawirusa?

Zasiłek opiekuńczy wynikający z ustawy o świadczeniach z powodu zamknięcia szkół i przedszkoli w związku z pandemią koronawirusa nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny.

12. Ile wynosi zasiłek opiekuńczy?

Zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Jeśli masz możliwość umówienia się z pracodawcą na pracę zdalną, powinna być ona Twoim pierwszym wyborem – tym bardziej, że nie wiemy kiedy tak naprawdę zostaną otwarte szkoły i przedszkola, a to, że teraz pracodawca wyraża zgodę na pracę zdalną w związku z zagrożeniem koronawirusem, nie oznacza, że ze względu na dobro firmy czy zakładu pracy tej decyzji nie zmieni.

13. Koronawirus a urlop wypoczynkowy i urlop bezpłatny

Kolejny prawem pracownika umożliwiającym nieprzychodzenie do pracy z powodu zagrożenia koronawirusem jest wzięcie urlopu wypoczynkowego lub urlopu bezpłatnego, jednakże z tego drugiego można skorzystać wyłącznie w gdy pracodawca udzieli Ci zgody. Jeśli chodzi o urlop wypoczynkowy wynosi on 20 lub 26 dni w ciągu roku kalendarzowego. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku.

14. Czy pracodawca ma prawo odmówić skorzystania z prawa do urlopu wypoczynkowego?

Zasadniczo urlopy powinny być udzielane zgodnie z planem urlopów. Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników i konieczność zapewnienia normalnego toku pracy. Przesunięcie terminu urlopu może nastąpić na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami. Przesunięcie terminu urlopu jest także dopuszczalne z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy.

Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wówczas, gdy jego obecności w zakładzie wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczynania urlopu. Jeśli pracodawcy zabraknie pracowników, którzy w związku z pandemią koronawirusa są na zasiłku opiekuńczym w panujących okolicznościach pracodawca będzie miał prawo odwołać Cię z urlopu.

15. Czy pracodawca ma prawo zmusić pracownika skorzystania z prawa do urlopu bezpłatnego?

Nie, pracodawca nie ma takiego prawa. Skorzystanie przez pracownika z urlopu bezpłatnego następuje wyłącznie na wniosek pracownika. Jednakże epidemia koronawirusa to bardzo trudny czas dla przedsiębiorców. Wielu z nich obowiązkowo musiało zawiesić działalność lub ze względu na konieczność izolacji nie ma zleceń, a w konsekwencji tego może mieć problem z wypłacalnością. Warto wziąć sugestie pracodawcy pod rozwagę, bo może się okazać, że za kilka miesięcy firma będzie musiała złożyć wniosek o upadłość.

16. Umowa zlecenia a koronawirus – prawa zleceniodawcy

Jeśli pracujesz na umowie zlecenia, w tym sensie, że na podstawie umowy zlecenia świadczysz pracę to najprawdopodobniej masz opłacaną składkę chorobową i jesteś ubezpieczony. Zarówno specustawa ws. koronawirusa jak i ustawa o świadczeniach odnoszą się do ubezpieczonych, a nie do pracowników. Wówczas masz prawo do zasiłku opiekuńczego – jeśli więc jesteś rodzicem masz prawo w związku z zamknięciem przedszkoli i szkół z powodu pandemii koronawirusa zostać w domu.

Art. 3 specustawy, który daje pracodawcy prawo skierować pracownika do pracy zdalnej nie dotyczy zleceniodawców, aczkolwiek biorąc pod uwagę, że nie jest to obowiązek pracodawcy, lecz ewentualne uprawnienie, jeśli zleceniodawca zaproponuje Ci home office w związku z koronawirusem raczej nie odmówisz 🙂

Kwestia urlopów wypoczynkowych zasadniczo zależy od tego co masz w umowie. Jeśli pod pozorem zlecenia de facto świadczysz pracę to pewnie masz przyznane prawo do urlopu wypoczynkowego. Kwestia ewentualnego urlopu bezpłatnego także nie dotyczy zlecenia i zależy wyłącznie od dobrej woli zleceniodawcy.

17. Umowa o dzieło a koronawirus – prawa pracownika na umowie śmieciowej

Nie masz żadnych praw 🙁 Umowa o dzieło nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne i żadne z opisanych wyżej uprawnień Ci nie przysługuje.

Pandemia koronawirusa – dowiedz się pierwszy o zmianach!

Jeśli prowadzisz własną firmę lub jesteś pracownikiem i chcesz być na bieżąco ze zmianami w prawie, w zakresie oddziałującym na pracowników i przedsiębiorców, spowodowanymi pandemią koronawirusa, zapisz się na newsletter, by nie ominęły Cię żadne zmiany w przepisach, informacje o ulgach, umorzeniach, nowych świadczeniach i obciążeniach.

Koronawirus a praca zdalna, opieka nad dzieckiem do 14 roku życia. Koronawirus kwarantanna a prawo do zasiłku. Koronawirus zasiłek opiekuńczy ile wynosi i kmu przysługuje? Koronawirus a umowa zlecenie, umowa o dzieło. Koronawirus a praca z domu. Koronawirus a praca zdalna, opieka nad dzieckiem do 14 roku życia. Koronawirus kwarantanna a prawo do zasiłku. Koronawirus zasiłek opiekuńczy ile wynosi i komu przysługuje? Koronawirus a umowa zlecenie, umowa o dzieło. Koronawirus a praca z domu.

Sprawdź także...